Khi tôi biết được CHAPA , nay gọi SA PA, là khu nghỉ mát Đông Dương này còn đang Tây thuộc , tức khoảng giữa thế kỷ 20 vừa qua, là tôi còn đang tuổi ấu thơ , tôi nghe người lớn hay nói tới chữ Đông Dương.
Tại sao nói tới hai chữ ĐÔNG DƯƠNG, tức ba nước Việt Miên Lào thuộc đông nam châu Á . Bấy giờ đầu thế kỷ 20, người Pháp đang chiếm đóng ba nước nhỏ bé này, họ đặt một nền cái trị có những chức vị Toàn Quyền, Thống Sứ vv … gì đó, là chuyện của lịch sử, thời sự, tôi không dám nhắc đến, hôm nay tôi chỉ kể về dĩ vãng xa xưa của mình, để quý vị đương thời biết phần nào lâm nguyên tận cùng Tây Bắc Việt Nam thôi.
Tôi xin kể theo trí nhớ , ký ức rất bàng bạc, vì lớp thời gian đã bụi phủ mịt mù già nửa thế kỷ trôi qua.
Trước nhất nhà ba má tôi tọa lạc trên vạt đất cao, là ngôi nhà dành cho chức vụ giám đốc Sở Máy Đèn kiêm Sở Máy Nước CHAPA. Ngôi nhà đa phần vách cửa là kính dày, tường sau tựa vô một vách núi, có hệ thống máng cống rút nước rất thông thoáng .
Sở Máy Đèn Máy Nước cũng khu trú ngay trên vạt đất dốc cao này, và xuống một con dốc là khởi đầu cho phố chính (Đại lộ) thành phố CHAPA thơ mộng, quanh năm khí núi hơi rừng, sương khói phủ . Cũng có những ngày mặt trời đỏ lọt giữa sương mây, chiếu nắng xuống cánh rừng hoa đào cánh kép, mà sau này tôi nhận định ra hoa đào đó cánh mỏng nhưng xếp hai tầng trên đài hoa, khiến sắc đào đỏ như trúc đào miền xuôi, song ánh hoa vẫn sáng như đào mai Đà Lạt .
Con dốc kéo dài từ lòng rừng ra thành phố bé nhỏ, sạch sẽ, tân tiến như phố Tây, chắc chắn vì là Thành Phố Tây Dương, còn gọi Village CHAPA, mà giấy tờ hộ tịch cứ ghi XÃ XUÂN VIÊN CHAPA thuộc tỉnh LAOKAY nay đổi là LÀO CAI.
Con đường lớn chính đó lại kéo dài như xương sống thành phố, đi thẳng từ khu Nhà Máy Đèn kiêm Nhà Máy Nước xuống tới CHỢ CHAPA có mấy bậc tam cấp .
Trên khoảng nửa đại lộ nêu trên , có khu Nhà Thờ ĐÁ. Khu NHÀ THỜ ĐÁ này nhỏ thôi, có đức Cha người Pháp làm lễ cho hàng ngũ dân Pháp ở nơi NGHỈ MÁT ĐÔNG DƯƠNG CHAPA này .
Chị thứ hai của tôi tên giống tôi , nhưng khác dấu ngã Mỹ, tôi dấu nặng Mỵ, khiến gần đây quý bạn văn thơ hải ngoại hay kêu tôi là “ MỴ SA PA “ . Chị CAO MỸ NHÂN của tôi được “rửa tội” theo đạo ở Nhà Thờ ĐÁ này .
Bấy giò Nhà Thờ ĐÁ chỉ có duy nhất một cây hoa đào khá lờn ở bên hông nhà thờ, và chiếc sân cũng không lớn lắm phía sau .
Ra khỏi thành phố, hướng Tây Bắc là biên giới Việt Hoa, từ Lai Châu chạy về hướng đông , là một “hành lang hoa đào”. Quanh năm hoa nở khiến đôi khi quên mất mình đang dẫm chân lên lằn ranh phân chia Việt Trung ( Việt Nam / Trung Hoa ) .
Có một chiếc cầu Mây vắt qua vực Chapa để có thể sang Vân Nam bên Tàu . Chị lớn nhất của tôi đã từng đi theo những người ngô nghê thủa đó, qua cái chợ Tàu tối tăm mua xíu muội ( ô mai ) rồi lại vịn chặt cây mây thò ra đường, để về lại CHAPA đợi trận đòn của ba tôi la ràng “ muốn bị mẹ mìn bắt cóc hả “ , chị lớn tôi tên Cao Thy Nhân. Cả 2 chị Thy và Mỹ nay đã mất .
Riêng tôi, tuy bấy giờ còn bé, mà hay bắt nạt chị kế tôi, để cùng nhau trốn vô rừng sau nhà, đi tới những cây hoa đào cánh kép nhặt những trái đào chín rụng định ăn thì chị lớn đưa tay hắt trái đó ra xa, chị lớn tôi tự vin một cành đào trĩu quả sạch bong, hái mấy quả ăn ngon lành.
Ngay dưới chân những cây hoa đào đó là thứ cây bò sát đất, lá xanh tươi mát, cây lượn loanh quanh, không thấy cỏ, ngươi ta bảo bóng cây đào che hết đất, làm sao cỏ mọc được .Và loài cây lá xanh tươi kia , gọi là loài cây leo tên Hoa SÚN .
Chị Thy tôi cứ ngắt Hoa Sún đó nhấm nhấm, bắt chị Mỹ và Mỵ tôi nhấm thử. Vị hoa đó chua chua dịu .
Lâu lâu có đám rước Mèo, hồi gia đình ba tôi ở. CHAPA, người ta gọi đồng bào sắc tộc đó là Người MÈO, họ ở trên cao , đi nhanh , leo núi như đánh đu thôi , chẳng thấy té ngã bao giờ .
ĐÁM RƯỚC MÈO ôi chao nghèo nàn đến không có gì đề tả, dẫn đầu là một thanh niên cột khăn đỏ cũ kỹ trên đầu, cầm 2 nắp sắt đập leng keng thật mau và hết sức ồn ào.
Kế tới là đám người Mèo cả trai lẫn gái, cả già lẫn trẻ đếm ra có mấy chục người, y phục người Mèo may tập tàng bàng vải thô thôi,sau này nâng cấp lên thành THỔ CẨM, họ chạy lộn xộn , thỉnh thoảng hoa chân múa tay , nhưng tôi sợ chết khiếp, phải trốn dưới gầm bàn phòng khách.
Mẹ tôi cứ kêu tôi ra đứng trong cửa kiến coi đám rước đó , bây giờ nghĩ lại mà thương cho tất cả những ai rước hay coi đám Rước của người Mèo thủa đó .
Chiến tranh mở rộng đến biên giới, ba tôi đã được đổi về Gia Lâm miền xuôi châu thổ sông Hồng Hà .
Rồi ba tôi lại được đổi xuống Hải Phòng làm phó giám đốc phi trường Cát Bi .
Cho tới khi “ chia đôi đất nước 20 – 7 – 1954 , gia đình ba má tôi di cư vô Nam , sống tại một cư xá trong phi trường TÂN SƠN NHƯT . CHỊ MỸ và MỴ tôi đã thi vô trường nữ trung học TRƯNG VƯƠNG SAIGON, học vui vẻ, hân hoan ở miền Nam Tự Do .
Cứ theo thời gian tôi lớn dần lên , và sau cùng tôi thi vô trường CARITAS học Cán Sự Xã Hội , quả tình tôi không thấy nhớ nhung ĐẤT BẮC , nhưng đôi khi chị em tôi lại nhớ CHAPA vô cùng .
Rồi cuối cùng chặng đường cứ cho là “ phiêu lưu “ , tôi đã hiện diện trong đoàn ngũ Nữ Quân Nhân Quân Lực VNCH cho tới ngày tan hàng 30 – 4 – 1975 , Khi tôi xong tù cải tạo , bạo quyền CSVN cho rời trại HT 7590 HT. T 20, về địa phương SAIGON , tôi bị kêu lên để nhận lệnh phải trở về sanh quán SA PA , hậu thân của CHAPA xưa .
Nhưng làm sao tôi về được, cha mẹ tôi đã mất , xã hội SA PA bây giờ đâu phải có những người ra đi già nửa thế kỷ chứ.
Vả lại sau 1954 , CHAPA đã dần bỏ hết hoa đào cánh kép , một sắc hoa phù phiếm phi lao động, để thay vào là trồng cây lấy gỗ lớn , đồng thời loài hoa ban trắng đã tự mọc lên thành rừng .
Để rồi trung tâm cải tạo Sĩ Quan VNCH ( chế độ cũ ) bị lưu đày ở HOÀNG LIÊN SƠN , nơi có dãy núi FAN SI PANG cao 3143 m, đã chôn xác các sĩ quan VNCH bị bịnh hay sao đó, ở trên vạt đồi hoa ban trắng này.
Bạn thơ, bạn lính tin cho tôi hay là “ Mỵ ơi , chẳng thấy hoa đào cánh kép của Mỵ xưa đâu , giờ toàn hoa ban trắng thôi … “ Vâng một thời hoa đào đã không còn tươi sắc thắm …
Rancho Palos Verdes. 28 – 7 – 2026
CAO MỴ NHÂN