Có một thời, tôi từng nghĩ đời người phải được sống như một bản thiết kế hoàn chỉnh.
Tuổi trẻ thường thích những đường thẳng: một sự nghiệp phải đi lên, một cuộc đời phải có thành tựu, một tình yêu phải đủ đầy, một gia đình phải yên ấm. Chúng ta dựng lên trước mặt mình những thước đo về thành công, rồi âm thầm tự buộc mình phải đạt cho bằng được. Ta muốn mọi thứ phải đúng chỗ, mọi ước vọng phải có lời đáp, mọi mối quan hệ phải không có những khoảng mờ.
Có lẽ bởi thế mà con người hiện đại rất sợ hai chữ “khuyết thiếu”.
Nhưng càng đi qua nhiều năm tháng, tôi càng nhận ra: có những điều chỉ đẹp khi nó chưa hoàn tất; có những khoảng trống không phải để lấp đầy, mà để một đời người còn có chỗ cho hy vọng, cho tự do và cho tình yêu bước vào.
Trong Kinh Dịch, hào Thượng Cửu tức hào sáu của quẻ Càn là “Kháng Long Hữu Hối”. Khi hào dương đã lên đến cực điểm thì cái cực thịnh ấy bắt đầu sinh mầm suy thoái. Rồng bay đến chỗ cao nhất cũng là lúc phải biết rằng không còn nơi nào để bay cao hơn nữa. Đó không chỉ là lời cảnh tỉnh đối với quyền lực hay sự nghiệp mà nó còn là một nguyên lý sâu xa của đời sống. Mọi sự viên mãn nếu đi đến tận cùng đều có thể trở thành một dạng mất cân bằng.
Con người có thể dành cả tuổi trẻ để leo lên một đỉnh cao, rồi đến khi đứng trên đó mới nhận ra mình đã đánh rơi quá nhiều thứ trên đường đi: một buổi chiều bình yên, một bữa cơm gia đình, một người đang chờ mình, một sức khỏe từng tưởng là vô tận, hay đơn giản là khả năng ngồi yên mà không cảm thấy mình đang lãng phí thời gian.
Có những thành công nhìn từ bên ngoài thật đáng ngưỡng mộ, nhưng bên trong lại là một đời người đã cạn kiệt. Bởi vậy, khôn ngoan có lẽ không phải là học cách đạt được tất cả, mà là học cách biết đến đâu thì nên dừng lại.
Trong tình yêu cũng vậy. Ngày còn trẻ, chúng ta thường đi tìm một con người hoàn hảo. Ta muốn người ấy vừa thành công vừa dịu dàng, vừa mạnh mẽ vừa tinh tế, vừa hiểu mình vừa không bao giờ làm mình tổn thương. Ta muốn họ có thể bước cùng mình qua mọi ngày tháng nhưng vẫn phải giữ nguyên hình hài của một giấc mơ.
Rồi một ngày, ta nhận ra người bên cạnh mình cũng chỉ là một con người tầm thường. Họ có những điều vụng về, có những lúc im lặng, có những ngày mệt mỏi đến mức không đủ sức để nói một lời dịu dàng. Họ có những góc riêng mà ngay cả người thân nhất cũng không thể bước vào. Và chính ở đó, tình yêu bắt đầu được thử thách.
Bởi yêu một người không khó khi họ giống như điều ta mong đợi. Khó hơn nhiều là vẫn có thể thương họ khi ta nhìn thấy những phần chưa hoàn thiện của họ – và hiểu rằng mình cũng đang được yêu bằng chính những phần chưa hoàn thiện của mình. Tình yêu chín mùi không đòi hỏi hai con người phải hòa tan vào nhau. Nó cần một khoảng cách vừa đủ để mỗi người vẫn là chính mình.
Có những khoảng lặng không phải vì hết yêu. Có những lần không đồng quan điểm không phải vì xa cách. Có những điều không cần nói ra ngay lập tức, bởi tình yêu đôi khi cũng cần một khoảng thở. Quá gần, người ta dễ ngột ngạt. Quá đầy, người ta dễ quên trân trọng.
Một tình yêu không có khoảng trống cũng giống như một căn phòng không có cửa sổ. Mọi thứ đều ở đó, nhưng chẳng còn không khí để thở. Có lẽ vì thế mà Kinh Dịch không kết thúc ở một quẻ mang ý nghĩa hoàn tất.
Quẻ cuối cùng là Vị Tế – nghĩa là chưa hoàn tất, chưa qua sông. Một điều rất lạ là sau sáu mươi ba quẻ biến hóa, Kinh Dịch khép lại bằng hình ảnh của một việc chưa xong. Nhưng “chưa xong” chẳng hề đồng nghĩa với thất bại. Nó nhắc con người rằng đời sống vốn không phải một bài toán cần giải đến đáp số cuối cùng. Mỗi khi tưởng mình đã đến đích, một dòng chảy mới lại bắt đầu. Mỗi khi một cánh cửa khép lại, phía trước vẫn còn một bờ bên kia chưa đặt chân tới.
Nếu mọi thứ đều hoàn tất, ngày mai còn có ý nghĩa gì?
Nếu tình yêu không còn một điều gì để thấu hiểu, còn gì để khám phá nơi nhau?
Nếu con người đã đạt đến sự hoàn hảo tuyệt đối, còn lý do nào để trưởng thành?
Bởi vậy, cái khuyết đôi khi chính là phần cần thiết để làm nên cái đẹp.
Một chiếc bình có khoảng rỗng mới có thể chứa nước.
Một căn nhà có cửa sổ mới đón được ánh sáng.
Một bản nhạc có khoảng lặng mới làm người ta nghe được tiếng ngân.
Và một trái tim có những khoảng trống mới còn chỗ cho một người khác bước vào.
Đi qua nửa đời người, có lẽ chúng ta không còn cần một cuộc đời quá đầy. Ta chỉ cần đủ sức khỏe để thức dậy trong một buổi sáng bình thường. Đủ bình an để uống một tách trà mà không phải vội vàng. Đủ người thương để có một nơi trở về. Và đủ bao dung để hiểu rằng những người bên cạnh mình không sinh ra để hoàn thành những thiếu hụt của mình.
Có những điều không cần phải có. Có những điều không cần phải đạt. Có những khoảng trống không cần vội vàng lấp đầy. Bởi đôi khi chính khoảng trống ấy giữ cho tâm hồn còn biết khát khao; chính sự chưa trọn vẹn ấy khiến ta còn biết trân trọng; và chính những điều chưa nói hết lại khiến hai người còn muốn ngồi cạnh nhau thêm một lần nữa.
Đến một lúc nào đó, ta sẽ hiểu:
Cuộc đời không cần phải vẹn toàn mới có thể đẹp.
Một chút khuyết để lòng còn chỗ thở.
Một chút bóng tối để cảm nhận được ánh sáng.
Một chút dang dở để ngày mai vẫn còn điều đáng mong chờ.
Và có lẽ, bình an không phải là khi cuộc đời đã có đủ tất cả, mà là khi ta đủ trưởng thành để mỉm cười trước những điều còn thiếu – bởi ta biết rằng, không phải mọi khoảng trống đều cần được lấp đầy. Có những khoảng trống sinh ra chỉ để giữ cho một đời người còn rộng mở.
Tâm An